Mimari Sözlük
Yüklük
Yüklük, geleneksel Türk evinin odalarında, yer yataklarının, yorganların ve yastıkların gündüz saklandığı, duvar boyunca uzanan büyük ahşap dolaptır. Gece serilen yatak sabah toplanıp yüklüğe kaldırıldığında oda yeniden oturma, yemek ve misafir ağırlama mekânına dönüşür. Bu yüzden yüklük, odanın çok işlevli kullanımını mümkün kılan temel öğedir.
Geleneksel Türk evinde yüklük
Yüklük çoğunlukla odanın bir duvarının tamamını kaplayan dolap duvarının parçasıdır. Bu dolap duvarında genellikle şu öğeler bir araya gelir:
- yatak ve yorgan için derin, büyük kapaklı yüklük gözü,
- küçük eşyalar için raflar ve dolap gözleri, üstte de bir sergi rafı (çubukluk),
- bazı örneklerde yıkanmak için kullanılan, zemini su geçirmez biçimde yapılmış küçük bir gusülhane,
- kimi zaman ocak ya da oda kapısı.
Yüklük kapakları ve çevresindeki pervazlar oymalı, çıtalı ya da boyalı olabilir ve tavan süslemesiyle birlikte odanın en özenli işçiliğini taşır.
Rölöve ve restorasyonda yüklük
Rölövede yüklük, iç görünüş ve detay çizimleriyle belgelenir; kapak bölüntüleri, menteşe ve kilit donanımı, profil kesitleri ölçeklenir. Kaybolan kapaklar ve raflar, odadaki diğer dolaplar ya da aynı yöredeki benzer evler örnek alınarak tamamlanır; yeni parçaların yeni olduğu anlaşılabilir kalmalıdır. Yeniden işlevlendirmede yüklük, gömme dolap ya da tesisat gizleme alanı olarak işlevini sürdürebilir. İç mekân 3D modellerinde yüklük duvarını doğru oranlarıyla kurmak, odanın geleneksel karakterini anlatmanın en etkili yoludur.
İlgili terimler