Sofa

Sofa, geleneksel Türk evinde odaların açıldığı, hem dolaşım hem de ortak yaşam alanı olarak kullanılan büyük mekândır. Merdiven çoğunlukla sofaya ulaşır; odalar sofanın çevresine dizilir. Sofa yalnız bir geçiş yeri değildir: yazın oturulan, misafir karşılanan, aile işlerinin görüldüğü bir mekândır. Evin plan tipi de büyük ölçüde sofanın konumuna ve biçimine göre tanımlanır.

Geleneksel Türk evinde sofa

Plan araştırmalarında konutlar sofanın yerine göre gruplanır:

• Dış sofalı plan: sofa odaların önünde, bir yüzü açık ya da sonradan camlanmış bir galeri biçimindedir; hayatlı evler bu gruba girer.
• İç sofalı plan: sofa iki oda dizisi arasında kalır, iki ucundan ışık alır.
• Orta sofalı plan: sofa evin ortasındadır ve odalar dört yandan çevreler; çoğunlukla büyük kent konaklarında görülür.

Sofaya açılan eyvanlar, köşkler ve sokağa taşan cumbalar, sofanın çevresinde farklı oturma yerleri oluşturur. Pencerelerin yönü ve sayısı, sofanın gün içinde hangi bölümünün kullanıldığını belirler.

Rölöve ve restorasyonda sofa

Sofa, plan şemasının omurgası olduğu için rölövede ilk okunması gereken mekândır. Sonradan yapılan bölme duvarlar, camlanan galeriler ya da sofanın odalara katılması, özgün planı gizleyebilir; restitüsyon çalışması döşeme izlerini, tavan çıtalarını ve kapı yerlerini izleyerek bu değişiklikleri ayıklar. Yeniden işlevlendirmede sofanın geniş, ortak karakterini korumak, evin ruhunu korumanın da yoludur. 3D modelde sofa ve çevresindeki odalar birlikte kurgulandığında Türk evinin mekân akışı açıkça anlaşılır.