Mimari Sözlük: Mimarlık, İmar ve Render Terimleri

A

Açık plan: Açık plan, mutfak, yemek ve oturma gibi işlevlerin duvarlarla ayrılmadan tek ve akışkan bir mekânda bir araya getirildiği plan yaklaşımıdır.
Ada ve parsel: Ada, imar planında yollarla çevrili yapı bloğu; parsel ise bu ada içinde tapuda ayrı kayıtlı, sınırları belli arsa parçasıdır.
Ahşap karkas: Ahşap karkas, yükleri dikmeler, kirişler ve bunları bağlayan levha kaplamalardan oluşan hafif ahşap iskeletle taşıyan yapım sistemidir.
Aks: Aks, mimari ve statik projelerde kolon, duvar ve kirişlerin yerini belirleyen, harf ve rakamla adlandırılan referans çizgisidir.
Akustik: Akustik, bir mekânda sesin nasıl yayıldığını, yansıdığını ve sönümlendiğini inceleyen; konforlu işitme koşulları için yapılan tasarımdır.
Alan ışığı: Alan ışığı, nokta yerine belirli bir yüzeyden, örneğin bir dikdörtgen ya da diskten yayılan ve yumuşak gölgeler üreten ışık kaynağıdır.
Alçıpan: Alçıpan, iki karton yüzey arasına sıkıştırılmış alçı çekirdekten oluşan; bölme duvar, asma tavan ve kaplamada kullanılan hafif yapı levhasıdır.
Algoritmik tasarım: Tasarımın adım adım işleyen kurallar, kod ya da görsel programlama ile üretildiği; formun bir süreç sonucunda ortaya çıktığı yaklaşım.
Antet: Paftanın kenarında yer alan; proje adı, müellifler, ölçek, tarih ve pafta numarası gibi bilgileri içeren bilgi kutusu.
Antre: Antre, konut ya da bir birimin giriş kapısından sonra karşılaşılan, diğer mekânlara geçişi sağlayan karşılama ve dağıtım alanıdır.
Aplikasyon: Aplikasyon, projede tanımlanan parsel köşelerinin, bina akslarının ve kotların arazide işaretlenerek projenin sahaya aktarılmasıdır.
Asma kat: Asma kat, yüksek tavanlı bir hacmin içinde, ana katın bir bölümünün üzerine kurulan ve alttaki mekâna kısmen açık kalan ara kattır.
Asma tavan: Asma tavan, taşıyıcı döşemenin altına askı elemanlarıyla asılan; tesisatı gizleyen, aydınlatma ve akustiğe imkân veren ikinci tavandır.
Atrium: Atrium, bir binanın içinde birden çok kat boyunca yükselen, genellikle üstten ışık alan ve katları görsel olarak birbirine bağlayan boşluktur.
Avan proje: Avan proje, eskizden sonra gelen ve mimari çözümün plan, kesit ve görünüşlerle ana hatlarıyla netleştiği ön tasarım aşamasıdır.
Avlu: Avlu, yapılarla ya da duvarlarla çevrilmiş, üstü açık iç bahçe veya meydandır; ışık, hava ve ortak yaşam için bir merkez oluşturur.

B

Balkon: Balkon, bir binanın üst katlarında cepheden dışarı taşan ya da cepheye gömülen, korkulukla çevrili ve içeriden çıkılan açık alandır.
Basamak: Merdivende ayağın bastığı yatay yüzey; genişliği, burnu ve kaplaması merdivenin rahatlığını ve kaymazlığını belirler.
Betonarme: Betonarme, basınca dayanıklı beton ile çekmeye dayanıklı çelik donatının birlikte çalıştığı, en yaygın taşıyıcı yapı malzemesidir.
BIM: Yapının bilgi taşıyan nesnelerle tek bir ortak modelde tasarlandığı, çizim, metraj ve koordinasyonun bu modelden üretildiği çalışma yöntemi.
Bileşen (component): Bir kez tanımlanıp modelde çok sayıda kopyası kullanılan nesne; kopyalardan biri düzenlendiğinde aynı tanıma bağlı diğerleri de değişir.
Biyofilik tasarım: Biyofilik tasarım, insanın doğayla bağ kurma ihtiyacını gün ışığı, bitki, su ve doğal malzeme aracılığıyla yapılı çevreye taşıyan tasarım yaklaşımıdır.
Bodrum kat: Bodrum kat, zemin katın altında yer alan, tamamı ya da bir kısmı toprak seviyesinin altında kalan kattır; depo, otopark ve teknik hacimlere ev sahipliği yapar.
Brüt alan: Bir yapının ya da bağımsız bölümün duvar kalınlıkları dahil edilerek, dış yüzeylerinden ölçülen toplam alanı.
Brüt beton: Brüt beton, kalıptan çıktığı haliyle sıva ya da kaplama yapılmadan bırakılan, dokusu ve kalıp izleri bilinçli olarak gösterilen betondur.
Bütünleşik tasarım: Bütünleşik tasarım, mimar, mühendis ve diğer uzmanların projenin en başından birlikte çalıştığı, kararların ortak verildiği tasarım sürecidir.

C

Cephe: Cephe, bir binanın dışarıya bakan yüzlerinden her biridir; yapının karakterini, iklimle ilişkisini ve kentteki görünüşünü belirler.
CPU render: Görüntü hesaplarını bilgisayarın ana işlemcisinde yapan, büyük sahnelerde sistem belleğini kullanabildiği için kararlı sonuç veren render yöntemi.
Cumba: Cumba, üst katlarda cepheden dışarı taşan, çoğunlukla pencerelerle çevrili kapalı çıkmadır; odaya ışık, manzara ve ek alan kazandırır.

Ç

Çatı arası: Çatı arası, eğimli çatının örtüsü ile en üst katın tavanı arasında kalan hacimdir; depo, tesisat ya da uygun yükseklikte yaşam alanı olarak kullanılır.
Çatı katı: Çatı katı, binanın en üstünde, çatı örtüsünün hemen altında ya da teras çatının üzerinde yer alan ve kullanılabilir alan sunan kattır.
Çatı planı: Çatı planı, binanın çatısını yukarıdan gösteren, eğimleri, mahya ve dere hatlarını, oluk, iniş borusu ve baca yerlerini tanımlayan plandır.
Çekme mesafesi: Binanın parsel sınırlarından, yoldan ve komşu yapılardan ne kadar geride durması gerektiğini belirleyen imar mesafesi.
Çelik konstrüksiyon: Çelik konstrüksiyon, taşıyıcı sistemi kolon, kiriş ve bağlantıları çelik profillerden oluşan; hafif, hızlı kurulan ve geniş açıklık geçebilen yapı sistemidir.
Çift cidarlı cephe: Çift cidarlı cephe, aralarında havalandırılan bir boşluk bulunan iki cam katmandan oluşan; ısı, gürültü ve güneş kontrolü sağlayan cephe sistemidir.
Çözünürlük: Bir render görselinin genişlik ve yükseklikteki piksel sayısı; görüntünün ne kadar ayrıntı taşıyacağını ve render süresini doğrudan belirler.

D

Dekonstrüktivizm: Dekonstrüktivizm, parçalı formlar, eğik düzlemler ve kırık geometrilerle klasik düzen ve bütünlük fikrini sorgulayan çağdaş mimarlık akımıdır.
Detay çizimi: Detay çizimi, bir yapı elemanının ya da birleşimin malzeme katmanlarını, ölçülerini ve uygulama biçimini büyük ölçekte gösteren çizimdir.
Dilatasyon derzi: Dilatasyon derzi, büyük yapıları bağımsız bloklara ayırarak sıcaklık, rötre, oturma ve deprem kaynaklı hareketlere izin veren yapısal boşluktur.
Doğrama: Doğrama, pencere ve kapı boşluklarına yerleştirilen kasa, kanat ve bunlara ait aksesuarlardan oluşan sistemin genel adıdır; PVC, alüminyum ya da ahşap olabilir.
Döşeme: Döşeme, katları birbirinden ayıran ve üzerindeki yükleri kirişlere, kolonlara ya da duvarlara aktaran yatay taşıyıcı yapı elemanıdır.

E

Emsal (KAKS): Bir parselde yapılabilecek toplam kat alanının parsel alanına oranını gösteren katsayı; kat alanları katsayısı da denir.
Enerji kimlik belgesi: Bir binanın enerji tüketimini ve sera gazı salımını harf sınıflarıyla gösteren, yeni yapılarda ve alım-satımda gündeme gelen belge.
Entourage: Entourage, mimari görsellerde ölçek ve yaşam hissi vermek için kullanılan insan, ağaç, araç, mobilya ve aksesuar gibi tamamlayıcı öğelerin bütünüdür.
Ergonomi: Ergonomi, mekânların, mobilyaların ve donatıların insan vücudunun ölçülerine ve hareketlerine göre, konforlu ve güvenli kullanım için tasarlanmasıdır.
Erişilebilirlik: Yapıların ve açık alanların, engelliler ve yaşlılar dahil herkes tarafından bağımsız, güvenli ve eşit biçimde kullanılabilmesi.
Eskiz: Eskiz, bir tasarım fikrini hızlıca kâğıda ya da ekrana aktarmak için çizilen, ayrıntıdan çok niyeti anlatan serbest el çizimidir.
Evrensel tasarım: Evrensel tasarım, mekânların ve ürünlerin yaş, beden ve yetenek farkı gözetmeksizin herkes tarafından ek uyarlama gerekmeden kullanılabilmesini hedefler.

F

Fizibilite: Bir projenin teknik, hukuki ve ekonomik açıdan yapılabilir ve mantıklı olup olmadığını yatırım kararından önce inceleyen çalışma.
Fonksiyonalizm: Fonksiyonalizm, bir yapının biçiminin öncelikle onun işlevinden ve kullanım ihtiyaçlarından doğması gerektiğini savunan mimarlık yaklaşımıdır.

G

Giydirme cephe: Giydirme cephe, taşıyıcı olmayan, katlara asılarak binanın dışını sürekli bir kabuk gibi saran, çoğunlukla alüminyum ve camdan oluşan cephe sistemidir.
Görünüş: Görünüş, binanın bir cephesinin perspektif bozulması olmadan, dik izdüşümle ve gerçek oranlarıyla çizildiği mimari çizimdir.
GPU render: Işık hesaplarını ekran kartının çok sayıda paralel çekirdeğinde yaparak görüntüyü üreten, etkileşimli önizlemede özellikle hızlı olan render yöntemi.
Grup: Bir dizi yüzey ve kenarı tek bir nesne olarak toplayan, içindeki geometrinin modelin geri kalanıyla birleşmesini engelleyen yapı.
Gün ışığı: Gün ışığı tasarımı, doğal ışığı pencere, çatı ışığı ve yansıtıcı yüzeylerle mekâna kontrollü biçimde alıp aydınlatma ve konfor için kullanma işidir.
Güneş kırıcı: Güneş kırıcı, cepheye ya da pencere önüne yerleştirilen yatay veya düşey elemanlarla doğrudan güneş ışığını kesen, aşırı ısınmayı önleyen gölgeleme sistemidir.
Güneş ve gökyüzü sistemi: Render motorunda güneşin doğrudan ışığını ve gökyüzünün dağınık ışığını, güneşin konumuna bağlı tek bir fiziksel düzen olarak hesaplayan aydınlatma kurulumu.

H

Hafif çelik: Hafif çelik, ince galvanizli sacdan soğuk şekillendirilmiş C ve U profillerle kurulan, vidalı birleşimli hafif taşıyıcı yapı sistemidir.
Hakediş: Yüklenicinin belirli bir dönemde yaptığı işin ölçülüp sözleşme fiyatlarıyla hesaplanarak ödenmesini sağlayan belge.
Halihazır harita: Bir alanın mevcut durumunu; yapıları, yolları, yükseklikleri ve parsel sınırlarıyla ölçekli olarak gösteren ölçmeye dayalı harita.
Havalandırmalı cephe: Havalandırmalı cephe, yalıtım katmanı ile dış kaplama arasında hava boşluğu bırakılan, nemi dışarı atan ve yapıyı iklime karşı koruyan cephe sistemidir.
Hmax (bina yüksekliği): İmar planında bir parsel için izin verilen en büyük bina yüksekliği; nereden ölçüleceği mevzuat ve plan notlarında tanımlanır.

I

IES ışık profili: IES ışık profili, gerçek bir armatürün ışığı hangi yöne ve ne şiddette yaydığını ölçülmüş verilerle tanımlayan, render'da kullanılan dosyadır.
Isı yalıtımı: Isı yalıtımı, yapı kabuğundan ısı kaybını ve kazancını azaltmak için duvar, çatı ve döşemelerde uygulanan önlemlerin ve malzemelerin bütünüdür.
Işık portalı: Işık portalı, iç mekân render'ında pencere ve açıklıklara konan, dışarıdaki gökyüzü ışığının odaya girdiği yeri motora gösteren görünmez yardımcı objedir.

İ

İfraz: Bir parselin imar planına ve mevzuata uygun biçimde iki ya da daha fazla yeni parsele bölünmesi işlemi; ayırma da denir.
İnsan ölçeği: Mekânların ve yapı elemanlarının insan bedeninin ölçüleriyle kurduğu ilişki; bir yerin rahat ve anlaşılır hissedilmesinin temeli.
İskelet sistem: İskelet sistem, yükleri kolon, kiriş ve döşemelerden oluşan bir çerçeveyle taşıyan, duvarları yükten kurtararak serbest plan imkânı veren yapı sistemidir.

K

Kat irtifakı: Henüz tamamlanmamış bir yapıdaki bağımsız bölümler için, arsa payına bağlı olarak tapuda kurulan irtifak hakkı.
Kat mülkiyeti: Tamamlanmış bir yapıdaki daire, dükkân gibi bağımsız bölümler üzerinde arsa payıyla birlikte kurulan özel mülkiyet hakkı.
Kat planı: Kat planı, binanın her katı için ayrı çizilen, o kattaki duvarları, açıklıkları, mahalleri ve ölçüleri gösteren plan çizimidir.
Kat yüksekliği: Kat yüksekliği, bir katın döşeme üst kotundan bir üst katın döşeme üst kotuna kadar olan düşey mesafedir; net tavan yüksekliğinden farklıdır.
Kemer: Kemer, bir açıklığın üzerini eğri biçimli elemanlarla geçen ve üstündeki yükü basınç kuvvetiyle iki yandaki dayanaklara aktaran taşıyıcı yapı öğesidir.
Kenet çatı: Kenet çatı, metal panellerin kenarlarının yukarı kaldırılıp birbirine kıvrılarak kilitlendiği, vida deliği bırakmayan metal çatı örtüsüdür.
Kentsel dönüşüm: Afet riski taşıyan ya da yıpranmış yapıların ve kent alanlarının yıkılıp yeniden yapılması veya iyileştirilmesi süreci.
Kentsel tasarım: Binalar arasındaki kamusal mekânı; sokakları, meydanları, parkları ve yapıların kentle kurduğu ilişkiyi ele alan tasarım alanı.
Kesit: Kesit, binanın düşey bir düzlemle kesilerek yandan çizildiği, kat yüksekliklerini, döşemeleri ve iç mekânın düşey ilişkilerini gösteren çizimdir.
Keşif: Bir yapının ya da işin tahmini maliyetinin, metrajdaki miktarların birim fiyatlarla çarpılmasıyla hesaplandığı belge.
Kiriş: Kiriş, döşemeden ve duvarlardan gelen yükleri taşıyarak kolonlara ya da taşıyıcı duvarlara aktaran, genellikle yatay konumdaki taşıyıcı elemandır.
Kolon: Kolon, kirişlerden ve döşemelerden gelen yükleri düşey doğrultuda taşıyarak temele ileten, iskelet sistemin temel taşıyıcı elemanıdır.
Kompozit panel: İki ince alüminyum levhanın arasına bir çekirdek malzeme preslenerek üretilen, hafif ve düz yüzeyli cephe kaplama levhası.
Konsept tasarım: Bir projenin ana fikrini; kütlesini, mekân kurgusunu ve karakterini ilk kez ortaya koyan erken tasarım aşaması.
Konsol: Yalnız bir ucundan mesnetlenip diğer ucu boşta kalan, balkon ve saçak gibi dışa taşan kısımları taşıyan yapı elemanı.
Korkuluk: Merdiven, balkon, teras ve galeri gibi düşme tehlikesi olan kenarlarda insanları koruyan, tutunmayı da sağlayan bariyer.
Koruma alanı: Kültür ve tabiat varlıklarının çevresiyle birlikte korunması için sınırları belirlenmiş, yapılaşmanın özel kurallara bağlandığı alan.
Kot: Bir noktanın, projede kabul edilen ±0.00 referans düzlemine göre metre cinsinden yüksekliğini veya derinliğini gösteren değer.
Kubbe: Bir kemerin kendi ekseni etrafında döndürülmesiyle oluşan, alttaki mekânı kolon kullanmadan örten yarım küre biçimli örtü.
Kuzey oku: Plan ve haritalarda kuzey yönünü gösteren işaret; yapının güneşe, rüzgâra ve çevresine göre konumunu okumayı sağlar.

L

Lejant: Çizimde ya da haritada kullanılan sembolleri, renkleri, taramaları ve çizgi türlerini açıklayan anahtar tablo.
Lento: Kapı ve pencere boşluklarının üstüne yerleştirilen, üstteki duvar yükünü boşluğun iki yanına aktaran yatay taşıyıcı eleman.
LOD (detay seviyesi): Bir modelin ne kadar ayrıntılı olduğunu anlatan kavram; BIM'de modelin olgunluk düzeyini, görselleştirmede uzaklığa göre sadeleşen modelleri ifade eder.

M

Mahal: Mimari projede belirli bir işleve ayrılmış, adı, numarası ve alanıyla tanımlanan her bir oda ya da kapalı/açık alan.
Mekanik tesisat projesi: Mekanik tesisat projesi, binanın ısıtma, soğutma, havalandırma, temiz ve atık su ile yangın söndürme sistemlerini tasarlayan mühendislik projesidir.
Merdiven: Farklı kotlardaki katları ya da alanları basamaklar aracılığıyla birbirine bağlayan düşey sirkülasyon elemanı.
Merdiven sahanlığı: Merdiven kollarının arasında ya da başında yer alan, yön değiştirmeye ve dinlenmeye olanak veren düz platform.
Mesh: Köşe noktaları, kenarlar ve yüzeylerin birbirine bağlanmasıyla oluşan, 3D nesnenin biçimini tanımlayan poligon ağı.
Metraj: Projedeki her iş kaleminin miktarının çizimlerden ölçülerek birimleriyle listelenmesi; maliyet hesabının temelidir.
Mimari program: Bir binada hangi mekânların, hangi büyüklükte ve hangi ilişkiler içinde yer alacağını tanımlayan tasarım öncesi ihtiyaç listesi.
Mimari yarışma: Bir yapı ya da alan için birden çok tasarımcının öneri sunduğu ve bağımsız bir jürinin değerlendirdiği tasarım seçme yöntemi.
Minimalizm: Mekânı en temel öğelerine indirgeyen, sade yüzeyler, sınırlı malzeme ve bol boşlukla etki yaratan tasarım yaklaşımı.
Modernizm: Tarihî süslemeyi reddedip işlev, yeni yapım teknikleri ve sade geometriyi esas alan 20. yüzyıl mimarlık akımı.
Modüler koordinasyon: Bina ölçülerini ve yapı bileşenlerini ortak bir temel modülün katlarına göre düzenleyerek parçaların uyumunu sağlayan sistem.

N

Net alan: Bir mekânın duvar, kolon ve benzeri elemanlar dışarıda bırakılarak, iç yüzeylerden ölçülen gerçek kullanım alanı.
NURBS: Eğri ve yüzeyleri kontrol noktaları ve ağırlıklarla matematiksel olarak tanımlayan, her ölçekte kusursuz kavis veren modelleme yöntemi.

O

Oran ve orantı: Bir yapının parçalarının birbirine ve bütüne göre ölçü ilişkisi; mimaride uyum ve denge duygusunun temel kaynağı.
Organik mimari: Binayı doğayla ve bulunduğu yerle bütünleşik bir organizma gibi ele alan, biçimi arazi, malzeme ve kullanımdan türeten anlayış.
Otopark yönetmeliği: Yapıların kullanım türüne göre ne kadar otopark sağlayacağını ve otopark alanlarının nasıl düzenleneceğini belirleyen düzenleme.

Ö

Ölçek: Ölçek, bir çizimdeki uzunluklarla gerçekteki uzunluklar arasındaki orandır; 1/100 ölçekte çizimdeki 1 cm gerçekte 1 metreye karşılık gelir.
Ölçülendirme: Mimari çizimde boyutların, aralıkların ve kotların ölçü çizgisi, ölçü yazısı ve referans işaretleriyle pafta üzerine işlenmesi.

P

Pafta: Mimari ve teknik çizimlerin belirli ölçülerde düzenlenip basıldığı ya da teslim edildiği standart çizim sayfası.
Pafta: Mimari ve teknik çizimlerin belirli ölçülerde düzenlenip basıldığı ya da teslim edildiği standart çizim sayfası.
Parametrik tasarım: Formun sabit çizgilerle değil, birbirine bağlı parametreler ve kurallarla tanımlandığı; bir değer değişince bütün tasarımın güncellendiği yaklaşım.
Parapet: Çatı, teras ya da balkon kenarında yükselen alçak duvar; Türkiye’de pencere altında kalan duvar bölümü için de kullanılır.
Parselasyon: Kadastro parsellerinin uygulama imar planına göre yeniden düzenlenerek yapılaşmaya uygun imar parsellerine dönüştürülmesi.
Pasif ev: Çok iyi yalıtım, hava sızdırmazlık ve ısı geri kazanımlı havalandırma ile ısıtma ihtiyacını en aza indiren bina standardı.
Perde duvar: Betonarme binalarda deprem ve rüzgâr gibi yatay kuvvetleri karşılayan, kolona göre çok uzun kesitli taşıyıcı duvar.
Pergola: Dikmeler üzerine oturan açık kirişlerden oluşan, bahçe ve teraslarda gölge yaratan, çoğu zaman bitkiyle örtülen hafif yapı.
Plan: Plan, binanın yatay bir düzlemle kesilip yukarıdan bakılarak çizilen, duvarları, açıklıkları ve mekânların düzenini gösteren mimari çizimdir.
Poligon: Köşe noktaları ve kenarlarla sınırlanan düz yüzey; 3D modellerdeki her yüzey, kavisli olanlar dahil, çok sayıda poligonla temsil edilir.
Postmodernizm: Modernizmin sadeliğine tepki olarak tarihî göndermeleri, renkleri, ironiyi ve sembolleri mimarlığa geri getiren akım.
Prefabrik yapı: Prefabrik yapı, eleman ya da modüllerinin fabrikada üretilip şantiyeye taşınarak birleştirildiği yapıdır; hız ve kalite kontrolü öne çıkar.

R

Rampa: Farklı kotları basamak yerine eğimli bir yüzeyle bağlayan, tekerlekli sandalye, bebek arabası ve araçlar için kullanılan geçiş.
Rekonstrüksiyon: Rekonstrüksiyon, tamamen ya da büyük ölçüde yok olmuş bir yapının, güvenilir belgelere dayanarak yeniden inşa edilmesidir.
Render: Üç boyutlu bir modelden ışık, malzeme ve kamera bilgisi kullanılarak bilgisayarda iki boyutlu görüntü üretme işlemi ve bu işlemin sonucu.
Render çiftliği: Render işlerini çok sayıda bilgisayara dağıtarak animasyon karelerini ya da büyük görselleri tek makineye göre çok daha kısa sürede üreten sistem.
Restitüsyon: Restitüsyon, bir tarihi yapının özgün hâlinin ya da farklı dönemlerdeki durumunun belgelere ve izlere dayanarak çizimle yeniden kurgulanmasıdır.
Restorasyon: Restorasyon, tarihi ya da kültürel değeri olan bir yapının özgün niteliklerini koruyarak onarılması ve ömrünün uzatılması için yapılan müdahaledir.
Rıht: Merdivende iki basamak arasındaki düşey yüzey; yüksekliği merdivenin konforunu ve güvenliğini doğrudan belirler.
Röleve: Rölöve, mevcut bir yapının ya da alanın bugünkü durumunun ölçülerek plan, kesit ve görünüşlerle belgelenmesidir.

S

Saçak: Çatının dış duvar hizasını aşarak cephe dışına taşan kısmı; duvarı yağmurdan korur ve pencereleri yaz güneşinden gölgeler.
Scatter: Scatter, ağaç, çalı, çim, taş gibi nesneleri bir yüzeye kurallara göre rastgele ve çok sayıda dağıtan modelleme ve render tekniğidir.
Sirkülasyon: Bir binada insanların mekânlar arasında yatay ve düşey olarak nasıl hareket ettiğini belirleyen koridor, hol ve merdiven düzeni.
Statik proje: Statik proje, binanın taşıyıcı sistemini hesaplarla boyutlandıran ve kalıp ile donatı çizimleriyle tanımlayan inşaat mühendisliği projesidir.
Su yalıtımı: Yapıyı yağmur, zemin suyu ve kullanım suyuna karşı koruyan; temel, bodrum, çatı ve ıslak hacimlerde uygulanan katmanlar bütünü.
Sürdürülebilir mimari: Binayı tasarımdan yıkıma kadar tüm ömrü boyunca enerji, su, malzeme ve çevre üzerindeki etkisini azaltacak biçimde ele alan yaklaşım.

Ş

Şantiye: Bir yapının inşa edildiği; malzeme, makine ve ekiplerin bulunduğu, güvenlik önlemleriyle çevrilmiş çalışma alanı.

T

Tadilat projesi: Tadilat projesi, mevcut bir binada yapılacak plan, cephe, taşıyıcı ya da kullanım değişikliklerini tanımlayan ve gerektiğinde onaya sunulan projedir.
TAKS: Taban alanı katsayısı; binanın parsele oturduğu taban alanının parsel alanına oranını sınırlayan imar değeri.
Tefriş planı: Mobilya, donatı ve ekipmanın mekân içindeki yerini, boyutunu ve kullanım alanını ölçekli olarak gösteren plan çizimi.
Temel: Binanın bütün yüklerini güvenli biçimde zemine aktaran, yapının en altında yer alan taşıyıcı sistem bölümü.
Teras: Zemin seviyesinde ya da bir alt katın üstünde yer alan, yaşamaya ve oturmaya ayrılmış geniş, açık ve düz dış alan.
Teras çatı: Eğimi çok az olan, suyu süzgeçlere yönlendiren ve yalıtım katmanlarıyla oluşturulan, üzeri kullanılabilen düz çatı.
Tescilli yapı: Tarihi, mimari ya da kültürel değeri nedeniyle koruma kurulu kararıyla korunması gerekli kültür varlığı olarak kayda alınmış yapı.
Tevhit: Komşu iki ya da daha fazla parselin imar planına uygun olarak birleştirilip tek bir parsel hâline getirilmesi işlemi.
Tonoz: Bir kemerin bir doğru boyunca uzatılmasıyla oluşan, iki duvar arasındaki mekânı eğri bir yüzeyle örten örtü sistemi.
Topoğrafya: Bir arazinin yükseklik farklarını, eğimlerini ve yüzey özelliklerini; ayrıca bunları ölçüp haritalayan çalışmayı ifade eden terim.

U

Uygulama projesi: Uygulama projesi, binanın şantiyede yapılabilmesi için gereken tüm ölçü, malzeme ve detay bilgisini içeren ayrıntılı mimari çizim setidir.

V

Vaziyet planı: Vaziyet planı, binanın arsa içindeki konumunu, yollara, komşu parsellere, çekme mesafelerine ve çevre düzenine göre gösteren plandır.

Y

Yangın yönetmeliği: Binalarda yangının çıkmasını ve yayılmasını önlemeye, kullanıcıların güvenle tahliyesine yönelik tasarım ve uygulama kurallarını belirleyen düzenleme.
Yapay zekâ ile render: Metin komutundan ya da bir eskiz, model görüntüsü veya kil render gibi başlangıç görselinden üretken yapay zekâ modelleriyle görsel elde etme yöntemi.
Yapı denetim: Yapıların ruhsata, onaylı projelere ve standartlara uygun yapılıp yapılmadığını proje ve inşaat boyunca denetleyen sistem.
Yeşil bina: Enerji, su, malzeme ve iç ortam kalitesi açısından çevreye duyarlı tasarlanıp işletilen, çoğu zaman sertifikayla belgelenen bina.
Yeşil çatı: Üzerinde bitki yetiştirmek için kök tutucu, drenaj ve yetiştirme ortamı katmanlarıyla oluşturulan çatı sistemi.
Yığma yapı: Yığma yapı, yükleri taş, tuğla ya da blok gibi birimlerin örülmesiyle oluşan taşıyıcı duvarların temele aktardığı yapım sistemidir.
Yoğunluk: Bir alanda yaşayan nüfusun ya da yapılaşma miktarının alana oranı; imar planlarının temel kararlarından biridir.
Yönlenme: Yönlenme, binanın ve mekânlarının güneşe, rüzgâra, manzaraya ve yola göre arsaya hangi doğrultuda yerleştirildiğini ifade eder.

Z

Zemin etüdü: Yapı yapılacak arazinin zemin özelliklerini sondaj, deney ve analizlerle belirleyip temel tasarımına veri sağlayan mühendislik çalışması.
Zemin kat: Zemin kat, binanın tabii zemine ya da tesviye edilmiş zemine en yakın oturan, genellikle ana girişin yer aldığı kattır.

0–9

3D modelleme: Bir bina, mekân ya da nesnenin bilgisayarda ölçülü, üç boyutlu dijital karşılığını oluşturma işi; render, analiz ve üretimin ortak temelidir.

A

B

C

Ç

D

E

F

G

H

I

İ

K

L

M

N

O

Ö

P

R

S

Ş

T

U

V

Y

Z

0–9

Bu sözlük kimin için?