Mimari Sözlük
Yüzey temizliği
Yüzey temizliği, tarihi bir yapının taş, tuğla, sıva, ahşap, metal ya da süsleme yüzeylerinde biriken ve malzemeye zarar veren kir, kurum, kabuk, tuz, yosun, liken ve sonradan sürülmüş boya gibi katmanların giderilmesidir. Restorasyonun en görünür işlerinden biridir, ama öncelikli amacı yapıyı yeni gibi göstermek değil, bozulmaya yol açan etkenleri ortadan kaldırmaktır. Zamanla oluşan ve malzemeyi koruyan doğal yüzey tabakası, yani patina, korunması gereken bir değerdir.
Temizlik yöntemleri
- Kuru yöntemler: yumuşak fırça, spatula ve hava ile toz ve gevşek kirin alınması.
- Su ile temizlik: düşük basınçlı su, buhar ya da ince su sisi ile kirin yumuşatılıp alınması.
- Kompres (lapa) uygulamaları: yüzeye uygulanan emici bir tabaka ile kirin ya da tuzun dışarı çekilmesi.
- Kimyasal ve biyosit uygulamaları: belirli kirlere ve biyolojik oluşumlara karşı, malzemeye uygunluğu sınanmış ürünlerle.
- Mikro aşındırma ve lazer: deneyimli uygulayıcı tarafından, kontrollü olarak ve sınırlı alanlarda.
Restorasyonda uygulama ilkeleri
Temizlikte en yumuşak yöntemle başlanır ve ancak gerekirse bir sonrakine geçilir. Yöntem önce küçük, görünmeyen deneme alanlarında sınanır; sonuçlar fotoğrafla belgelenir. Kumlama, yüksek basınçlı su ve asitli ürünler taş yüzeyini aşındırır, gözenekliliği artırır ve bozulmayı hızlandırır; tarihi yapılarda kaçınılması gereken yöntemlerdir. Temizlik, yeni bir şey eklemediği için geri alınamaz bir işlemdir: kaldırılan yüzey bir daha geri gelmez. Temizlik öncesi ve sonrası ortofotolar, hem belgeleme hem de restorasyon sonrası görselleştirme için değerli bir kayıttır.
İlgili terimler