Apsis

Apsis, bir bazilika ya da kilisede ana sahının sonunda yer alan, çoğunlukla yarım daire ya da çokgen planlı mekândır. Kilise mimarisinde genellikle doğuya yönlendirilir ve sunağın bulunduğu bölümü çevreler. İçten yarım daire planlı olup dıştan çokgen görünen apsisler de yaygındır. Üstü çoğunlukla yarım kubbeyle örtülür.

Yapıdaki yeri ve işlevi

Apsis, planın uzun ekseninin bittiği, bakışın toplandığı odak noktasıdır. Ana apsisin iki yanında, yan sahınların ucunda daha küçük yan apsisler bulunabilir. Apsisin önündeki yükseltilmiş alan bema olarak adlandırılır; bazı yapılarda apsis duvarı boyunca din adamlarının oturduğu kademeli sıralar yer alır. Pencereler apsisin eğrisi boyunca dizilerek mekâna tepeden ve arkadan ışık verir.

• Ana apsis: orta sahının ucundaki büyük çıkıntı.
• Yan apsisler: yan sahınların ucundaki küçük nişler.
• Bema: apsisin önündeki yükseltilmiş bölüm.

Yük aktarımı

Yarım kubbe, yükünü apsis duvarının eğrisi boyunca dağıtır ve önündeki büyük kemere yaslanır. Eğrisel duvar, düz bir duvara göre itkiye karşı daha rijit davranır; bu yüzden apsis duvarları dıştan payandasız da yapılabilir.

Rölöve ve restorasyonda apsis

Kiliseden camiye dönüştürülmüş yapılarda apsis çoğu zaman yerinde kalır; kıble yönü farklı olduğu için mihrap apsis içinde eksenden kaydırılarak yerleştirilmiş olabilir. Rölövede apsisin içten ve dıştan plan biçimi, pencere düzeni ve yarım kubbedeki deformasyonlar ayrıntılı olarak belgelenir. Kazı ile ortaya çıkan apsis temelleri ise bir bazilikanın plan restitüsyonunda ilk ipucudur.