Arasta

Arasta, bir sokak ya da geçit boyunca tek ya da çift sıra halinde düzenlenmiş dükkânlardan oluşan çarşı birimidir. Çoğunlukla aynı meslekten esnaf bir arada bulunur. Arastalar sıklıkla bir külliyenin parçası olarak yapılır ve kira gelirleri vakfın cami, medrese ya da imaret gibi yapılarının giderlerine ayrılır. Bu yönüyle hem kentsel bir ticaret aksı hem de bir vakıf gelir kaynağıdır.

Plan şeması ve biçimi

Arastanın temel birimi küçük, sığ ve öne açık dükkândır. Dükkânlar tekrar eden bir modül halinde sıralanır; aradaki yol açık bırakılabilir ya da tonoz veya kubbelerle örtülebilir. Bazı örneklerde dükkânların önünde bir saçak ya da revak bulunur. Arastanın uçlarında giriş kapıları yer alabilir ve gece kapatılabilir.

• Açık arasta: dükkânların önündeki yol gökyüzüne açık.
• Örtülü arasta: yolun üstü tonoz ya da kubbelerle kapatılmış.
• Cami altı arasta: eğimli arazide caminin altındaki kotta dükkânlar.

Arasta ile bedesten arasındaki fark

Bedesten, değerli malların saklandığı, kapıları kapanan tek bir kapalı yapıdır. Arasta ise bir yol boyunca uzanan dükkânlar dizisidir; kentin günlük alışverişine daha açıktır ve sokakla doğrudan ilişki kurar.

Rölöve ve restorasyonda arasta

Arastalarda en sık karşılaşılan değişiklikler, dükkân cephelerinin yenilenmesi, kepenk ve tabelaların eklenmesi ve iki dükkânın birleştirilmesidir. Rölövede tekrar eden modül ve özgün açıklık ölçüleri saptanır; cephe restorasyonu bu modüle dayanır. 3B modelde modüler yapı sayesinde birkaç özgün birim tüm dizinin kurulmasına yeter.