Basık kemer

Basık kemer, yüksekliği açıklığının yarısından daha az olan, yarım daire kemere göre alçak ve yayvan profilli kemerdir. Bir dairenin yarımdan küçük bir parçasından ya da birden fazla merkezle çizilen yaylardan oluşabilir. Pencere ve kapı üstlerinde, alçak geçitlerde ve kat yüksekliğinin sınırlı olduğu yerlerde sıkça kullanılır.

Yapıdaki yeri ve yük aktarımı

Bir kemer ne kadar basıksa, yükü iki yana aktarırken o kadar büyük bir yatay itki üretir. Basık kemer bu nedenle güçlü yan ayaklara ya da yanlarında yeterli duvar kütlesine ihtiyaç duyar. Pencere üstlerinde bu koşul çoğunlukla kendiliğinden sağlanır: kemerin iki yanında kalan duvar itkiyi karşılar. Bir dizi basık kemerin art arda kullanıldığı yerlerde ise uç açıklıklardaki itki için gergi demirleri ya da kalın köşe payeleri gerekir.

• Parça kemer: tek merkezli, yarım daireden küçük bir yay
• Üç merkezli basık kemer: yanlarda küçük, ortada büyük yarıçaplı yaylar
• Düz kemer: kama biçimli taşlarla yapılmış, yatay görünen kemer

Türk mimarisinde basık kemer

Osmanlı yapılarında alt sıra pencerelerin üstü çoğu zaman basık kemerle geçilir; üzerinde bir de alınlık ya da tahfif kemeri bulunabilir. Geleneksel konutlarda kapı ve pencere üstlerinde de yaygındır.

Rölöve ve restorasyonda basık kemer

Basık kemerler, itkiye karşı hassas oldukları için tarihi yapılarda sık hasar gösterir. Kilit taşında aşağı doğru kayma ya da kemer taşları arasındaki derzlerde açılma, hasar tespitinde dikkatle izlenir. Rölövede açıklık, yükseklik ve kemer kalınlığı ölçülmeli; kemer taşlarının sayısı ve derz yönleri de kaydedilmelidir. 3D modelde basık kemer bu verilerle kurulduğunda, restorasyon projesinde eksik taşların yerine koyulacak parçalar da doğru biçimde tarif edilebilir.