Kilit taşı

Kilit taşı, bir kemerin ya da tonozun en tepe noktasına yerleştirilen kama biçimli taştır. İki yandan yükselen kemer taşları, kilit taşı yerine konana kadar kendi başlarına ayakta duramaz; bu yüzden yapım sırasında bir iskele ya da kalıp üzerinde beklerler. Kilit taşı yerleştirildiğinde kemer kapanır ve kendini taşımaya başlar.

Yapıdaki yeri ve yük aktarımı

Kemer, üzerine binen yükü basınç kuvvetleri olarak taşlar boyunca iki yana iletir. Kilit taşı bu basınç zincirinin tepe halkasıdır: iki yandaki kemer taşlarını birbirine doğru sıkıştırır ve yükün her iki yöne dengeli dağılmasını sağlar. Kama biçimi sayesinde aşağı kaymaya çalıştıkça komşu taşlara daha fazla bastırır ve sistemi daha da sıkılaştırır. Bir kemerin tek taşının bile çok önemli olmasının nedeni budur; ama kilit taşı, kemerin geometrisinin kapandığı nokta olarak ayrıca önemlidir.

• Kemer taşları: yay boyunca dizilen kama biçimli taşlar
• Üzengi taşları: kemerin iki ucundaki başlangıç taşları
• Kilit taşı: tepedeki kapatıcı taş

Kilit taşı çoğu zaman diğer kemer taşlarından biraz büyük tutulur ya da öne doğru çıkıntı yapacak biçimde işlenir. Bazı yapılarda üzerine yazıt, kabartma ya da süsleme yerleştirilir.

Rölöve ve restorasyonda kilit taşı

Hasar tespitinde kilit taşının aşağı doğru kayıp kaymadığı kontrol edilir; bu tür bir kayma, kemerin iki yana açıldığını, yani ayakların itkiyi karşılayamadığını gösterebilir. Rölövede kilit taşının boyutları ve kotu ayrıca ölçülmelidir. 3D modelde taş taş kurulmuş bir kemer, restorasyonda değiştirilecek taşların tek tek tanımlanmasını kolaylaştırır.