Çini

Çini, seramik bir gövdenin üzerine desen uygulanıp şeffaf ya da renkli bir sırla kaplanarak fırınlanmasıyla elde edilen bezemeli kaplama malzemesidir. Türk mimarisinde duvar kaplaması, mihrap, pencere alınlığı, kubbe ve kemer yüzeylerinde yoğun biçimde kullanılmıştır. Sırrın camsı yüzeyi hem rengi uzun süre korur hem de yüzeye suya ve kire karşı dayanıklılık kazandırır.

Teknikleri

• Mozaik çini: farklı renkte sırlanmış levhaların küçük parçalar halinde kesilip desen oluşturacak biçimde yan yana dizilmesi.
• Sıraltı tekniği: desenin sırdan önce gövdeye boyanması, ardından şeffaf sırla kaplanıp pişirilmesi.
• Renkli sır (kuerda seka): renkli sırların birbirine karışmaması için desen sınırlarının ayırıcı bir çizgiyle çizilmesi.
• Sırüstü tekniği: sırlanıp pişirilmiş yüzeyin üzerine boyama ve ikinci bir pişirim.

Türk mimarisinde çini

Selçuklu yapılarında, özellikle mozaik çini ile kaplanmış mihraplar ve kubbe içleri öne çıkar. Osmanlı döneminde İznik ve Kütahya önemli çini üretim merkezleri olarak bilinir; sıraltı tekniğiyle yapılan çiniler camilerde, türbelerde ve saraylarda geniş yüzeyleri kaplar.

Rölöve ve restorasyonda çini

Çini yüzeylerde sır dökülmesi, gövde çatlakları, harçtan ayrılma ve tuz kristalleşmesi en sık görülen bozulmalardır. Rölövede her panonun yerleşimi, eksik ve sonradan değiştirilmiş levhalar ölçekli fotoğraf üzerinde işaretlenir. Restorasyonda yerinden ayrılmış levhalar sağlamlaştırılır ve yerine sabitlenir; eksik bölümlerin tamamlanmasında özgün ile yeni parçanın ayırt edilebilir kalması gözetilir. Renk ve sır tonları ayrıca belgelenir; render ve sunum çalışmalarında doğru malzeme tanımı bu kayıtlara dayanır.