Pandantif

Pandantif, kare planlı bir mekânın üstüne dairesel tabanlı bir kubbe oturtmak için köşelerde kullanılan geçiş elemanıdır. Dört kemerin arasında kalan köşe boşluklarını dolduran, küre yüzeyinden kesilmiş ters üçgen parçalardır. Dördü bir araya geldiğinde üst kenarlarında kesintisiz bir daire oluşur ve kubbe ya da kasnak bu dairenin üzerine oturur.

Yapıdaki yeri ve yük aktarımı

Kubbenin yükü dairesel taban boyunca yayılır. Pandantifler bu yükü toplayıp aşağıya, kare planın dört köşesine indirir; köşelerde yük ayaklara ya da fil ayaklarına geçer. Pandantifin her iki yanında yer alan büyük kemerler de bu sistemin parçasıdır: kubbenin yükünün bir kısmını taşır ve ayaklara aktarır. Yani pandantif, kare ile daire arasındaki geometrik sorunu çözerken aynı zamanda yükü noktasal desteklere toplayan bir huni gibi çalışır.

Ayasofya’nın ana kubbesi, pandantif sisteminin en bilinen örneğidir. Osmanlı selâtin camilerinde de büyük kubbeler çoğunlukla pandantiflerle taşınır.

Pandantif, tromp ve Türk üçgeni

• Pandantif: küresel yüzey, geçiş kesintisizdir
• Tromp: köşede yarım koni ya da niş, kareyi sekizgene çevirir
• Türk üçgeni: köşeye yerleştirilen prizmatik üçgen yüzeyler

Rölöve ve 3D modellemede pandantif

Pandantif çift eğrilikli bir yüzey olduğu için klasik plan ve kesitle tam tarif edilemez. Lazer tarama ya da fotogrametriyle elde edilen nokta bulutu, yüzeyin gerçek formunu ve zamanla oluşan deformasyonları gösterir. Modelde pandantifi bir küre ile dört düşey düzlemin kesişimi olarak kurmak iyi bir başlangıçtır; ardından ölçüm verisiyle düzeltilir. Mimari miraslarda koruma ve restorasyon çalışmaları bu tür ölçüme dayalı yaklaşımın neden önemli olduğunu ayrıca anlatır.