Tromp

Tromp, kare planlı bir mekânın üst köşelerini çapraz olarak kapatan, yarım koni, niş ya da kademeli kemerler biçiminde yapılan geçiş elemanıdır. Dört köşeye birer tromp konduğunda kare plan sekizgene dönüşür; kubbe ya da kasnak bu sekizgenin üzerine oturur. Pandantiften daha eski bir çözüm olarak kabul edilir ve İran ile Anadolu mimarisinde yaygındır.

Yapıdaki yeri ve yük aktarımı

Tromp, köşede iki duvarı birbirine bağlayan küçük bir kemer ya da tonoz gibi çalışır. Üzerine binen kubbe yükünü iki yandaki duvarlara aktarır. Kare tabanda kubbe köşelerde boşta kalırken, tromplar bu boşluğu kapatarak yükün sekiz noktadan taşınmasını sağlar. Sekizgen ile daire arasındaki küçük fark ise kubbe eteğinde ya da kasnakta kolayca giderilir.

• Konik tromp: köşeye yerleştirilen yarım koni
• Nişli tromp: yarım kubbe ya da niş biçimli köşe
• Kademeli tromp: üst üste konsollanan küçük kemerler
• Mukarnaslı tromp: yüzeyi mukarnas ile bezenmiş köşe

Tromp ile pandantif arasındaki fark

Pandantif kareden daireye tek bir küresel yüzeyle, kesintisiz geçer. Tromp ise önce sekizgen bir ara aşama yaratır; geçiş daha belirgin ve kırıklıdır. Selçuklu yapılarında, özellikle kümbetlerde ve bazı medrese kubbelerinde trompların mukarnasla zenginleştirildiği görülür.

Rölöve ve 3D modellemede tromp

Trompun gerçek geometrisi çoğu zaman sıva ve bezeme altında kalır. Rölövede köşe nişinin derinliği, kemer açıklığı ve sekizgenin kenar boyları ayrı ölçülmelidir. 3D modelde trompu sekizgen kuşağın ayrı bir parçası olarak kurmak, kubbe ile alt duvarlar arasındaki ilişkiyi doğru okumayı kolaylaştırır.