Türk üçgeni

Türk üçgeni, kare planlı bir mekânın üzerine kubbe oturtmak için kullanılan bir geçiş sistemidir. Pandantifin tek ve kesintisiz küresel yüzeyi yerine, köşelere yan yana dizilmiş, kırık düzlemlerden oluşan prizmatik üçgenler kullanılır. Duvarın üst kısmında, kubbe eteğinin altında bir kuşak gibi dolaşır. Anadolu Selçuklu ve erken Osmanlı yapılarında sık görülür.

Yapıdaki yeri ve işlevi

Görevi pandantif ve tromp ile aynıdır: kare tabanı, kubbenin oturacağı dairesel ya da çokgen tabana dönüştürmek ve kubbenin yükünü köşelerden duvarlara indirmek. Fark yüzeyin geometrisindedir. Küresel bir yüzey örmek yerine düz yüzeyli üçgen parçalar kullanmak, taş ve tuğla örgüyle uygulamayı kolaylaştırır. Üçgenler köşelerde aşağıya doğru daralan, yukarıda ise kubbe tabanının çevresini tamamlayan bir düzen kurar. Dışarıdan bakıldığında bu kuşak bazen kubbenin altında kırık yüzeyli bir kasnak gibi okunur.

• Köşe üçgenleri: kare köşesini dolduran ana parçalar
• Ara üçgenler: kenar ortalarında çemberi tamamlayan parçalar
• Kubbe eteği: üçgen kuşağın üzerine oturan dairesel taban

Rölöve ve 3D modellemede Türk üçgeni

Türk üçgeni düzlemsel parçalardan oluştuğu için pandantife göre ölçmek ve çizmek daha kolay görünür; ancak tarihi yapılarda yüzeyler tam düzlem değildir ve üçgenlerin kenarları birbirinden farklı olabilir. Nokta bulutu üzerinden her köşe ayrı çıkarılmalıdır. 3D modelde kuşağı tek bir çokyüzlü olarak kurmak, sıva altındaki gerçek kırılmaları göstermeye yeter. Restitüsyonda bu kuşağın orijinal sıva ve bezemesi de ayrıca araştırılır.