Sütun başlığı

Sütun başlığı, sütun gövdesinin üst ucuna yerleştirilen ve üzerindeki kemer, kiriş ya da lentonun yükünü gövdeye aktaran öğedir. Biçimi, yapının dönemine ve üslubuna göre büyük farklılık gösterir; bu yüzden bir yapıyı tanımlamada ve tarihlendirmede en çok başvurulan ayrıntılardan biridir.

Yapıdaki yeri ve yük aktarımı

Sütun gövdesi dar, üzerine oturan kemer ya da kiriş ise geniştir. Başlık bu iki boyut arasında bir geçiş kurar: üstteki geniş yükü toplar ve gövdenin dar kesitine yönlendirir. Kemerli sistemlerde başlığın üzerine çoğu zaman bir yastık ya da abaküs konur; kemer üzengi taşları bu yastığa oturur. Böylece başlık, kemer itkisini ve düşey yükü sütun gövdesine dengeli biçimde iletir.

Türk ve Bizans mimarisinde başlıklar

• Klasik düzen başlıkları: Dor, İon ve Korint
• Sepet ya da yastık başlıklar: Bizans yapılarında sık görülen tipler
• Mukarnaslı başlık: Selçuklu ve Osmanlı yapılarında, mukarnas dizileriyle bezeli
• Baklavalı başlık: Osmanlı mimarisinde, prizmatik üçgen yüzeylerle bezeli

Anadolu’daki pek çok yapıda, daha eski yapılardan alınmış devşirme başlıklar da kullanılmıştır. Bu durum, rölövede başlığın sütun gövdesiyle uyumunun ayrıca incelenmesini gerektirir.

Rölöve ve 3D modellemede sütun başlığı

Başlık, ayrıntı yoğunluğu nedeniyle rölövesi en zahmetli öğelerden biridir. Fotogrametri ya da lazer tarama ile alınan yüksek çözünürlüklü veri, oyma ayrıntılarını doğru biçimde kaydeder. 3D modelde başlığı tek bir ayrıntılı bileşen olarak kurmak ve aynı tipteki başlıkları ölçülen farklarıyla birlikte ayrı tutmak, hem restitüsyon çalışmasında hem de görselleştirmede doğru sonuç verir. Eksik parçaların tamamlanmasında bu kayıtlar temel veri olur.