Şadırvan

Şadırvan, çoğunlukla cami avlusunda yer alan ve abdest almak için kullanılan su yapısıdır. Ortada bir su haznesi, çevresinde musluklar ve muslukların önünde oturma taşları bulunur. Avlunun merkezinde ya da giriş aksı üzerinde konumlanması, onu cami kompozisyonunun önemli bir odak noktası haline getirir.

Bölümleri ve biçimi

• Hazne: suyun toplandığı, çoğunlukla çokgen planlı mermer ya da taş gövde.
• Musluklar ve ayak yunma tekneleri: gövdenin dış yüzünde, oturma taşlarının önünde.
• Oturma taşları: abdest alanların oturduğu alçak sekiler.
• Örtü: sütunlar üzerine oturan, kubbeli ya da ahşap saçaklı çatı.
• Bezeme: hazne yüzlerinde oyma, kitabe ve parmaklık işleri.

Yapıdaki yeri ve su düzeni

Şadırvan yalnız avludaki görünür kütleden ibaret değildir. Suyu getiren ve dağıtan bir altyapıya bağlıdır: su yolları, dağıtım ve terazi yapıları ile kullanılmış suyu uzaklaştıran kanallar. Bu nedenle bir şadırvanın belgelenmesi, avlu zemini altındaki su sisteminin de araştırılmasını gerektirir. Örtülü şadırvanlarda sütunların taşıdığı kubbe ya da saçak, avlunun silüetini de belirler.

Rölöve ve restorasyonda şadırvan

Şadırvanlar sürekli suyla temas ettiği için mermerde aşınma, kireç birikimi ve tesisat kaynaklı hasarlar sık görülür. Örtüler zaman içinde yenilenmiş ya da değiştirilmiş olabilir. Restorasyonda tesisat yenilemesi, özgün haznenin ve muslukların korunmasıyla birlikte planlanır; yüzey temizliği ise taşın dokusunu bozmayacak yöntemlerle yapılır. 3B modelde çokgen gövde, örtü ve avlu ilişkisi birlikte kurulduğunda yapının ölçeği doğru okunur.