Paye

Paye, kâgir yapılarda kemerleri, tonozları ya da kubbeleri taşıyan, kesme taş, moloz taş veya tuğladan örülmüş düşey taşıyıcıdır. Sütuna göre daha kalın ve daha ağırdır; kesiti çoğunlukla kare, dikdörtgen, haç biçimli ya da çokgen olur. Tek parça bir gövde yerine örgü ile oluşturulması, onu sütundan ayıran temel özelliktir.

Yapıdaki yeri ve yük aktarımı

Paye, üzerine oturan kemerlerden gelen düşey yükü ve yatay itkiyi birlikte taşır. Kemer dizisinin ortasındaki bir payede komşu kemerlerin itkileri birbirini büyük ölçüde dengeler; paye esas olarak düşey yük alır. Dizinin ucundaki ya da köşedeki payede ise itki dengelenmez ve payenin eğilmeye karşı koyması gerekir. Bu yüzden köşe ve uç payeleri genellikle daha kalın yapılır ya da payanda, gergi demiri gibi elemanlarla desteklenir. Ana kubbeyi taşıyan en büyük payelere fil ayağı denir.

Paye ile sütun arasındaki fark

• Sütun: genellikle dairesel kesitli, çoğu zaman tek parça gövdeli, başlık ve kaideli
• Paye: kalın, köşeli kesitli, taş ya da tuğla örgü ile yapılmış
• Duvar payesi: duvara bitişik, ondan çıkıntı yapan paye

Pek çok yapıda ikisi birlikte kullanılır: revakta sütunlar, köşelerde payeler gibi.

Rölöve ve restorasyonda paye

Rölövede payenin kesiti birkaç farklı kotta ölçülmeli, düşeyden sapma ve taş yüzeyindeki çatlaklar kaydedilmelidir. Örgü malzemesi ve harcın durumu, restorasyon projesinde sağlamlaştırma yönteminin seçimini doğrudan etkiler. 3D modelde payeleri ayrı nesneler olarak kurmak, aks düzenini ve kemerlerin oturduğu noktaları kontrol etmeyi kolaylaştırır.