Bedesten

Bedesten, kumaş, mücevher ve benzeri değerli malların alınıp satıldığı ve güvenle saklandığı kapalı çarşı yapısıdır. Kentin ticaret merkezinde yer alır ve çevresindeki çarşı, han ve arastalarla birlikte bir ticaret bölgesinin çekirdeğini oluşturur. Mimarisi, güvenlik ve yangına dayanıklılık ilkesi üzerine kurulmuştur.

Plan şeması ve yapım

Bedesten genellikle dikdörtgen planlı, kalın kagir duvarlı bir kütledir. İç mekân payeler üzerine oturan kemerlerle birimlere bölünür ve her birim bir kubbeyle örtülür; böylece cepheden bakıldığında sıra sıra kubbeler görülür. Pencereler küçük ve yüksekte tutulur, girişler sağlam kapılarla kapatılır. Ahşap kullanımının en aza indirilmesi yangın riskini azaltır.

• Kubbeli iç salon: payeler ve kemerlerle birimlere ayrılmış ana mekân.
• Dolaplar ve sandık odaları: duvarlara açılmış saklama nişleri.
• Girişler: çoğunlukla birden fazla cepheden açılan, sağlam kapılı geçitler.
• Dış dükkânlar: bazı örneklerde dış duvarlara bitişik sıralanan dükkânlar.

Yük aktarımı

Kubbeler yüklerini pandantif ya da benzeri geçiş elemanlarıyla kemerlere, kemerler de payelere ve dış duvarlara aktarır. Dıştaki kubbelerin itkisi kalın çevre duvarlarla karşılanır; ortadaki payeler ise komşu kubbelerin itkileri birbirini dengelediği için çoğunlukla düşey yük taşır.

Rölöve ve restorasyonda bedesten

Bedestenler uzun süre kullanımda kaldığı için iç bölmeler, asma katlar ve cepheye eklenmiş dükkânlar sık görülür. Rölövede özgün kütle ile sonradan eklenenler ayrılır. Koruma yaklaşımının genel ilkeleri için koruma ve restorasyon çalışmaları yazısına bakabilirsiniz.