Tonoz

Tonoz, kemer mantığının bir eksen boyunca sürdürülmesiyle oluşan eğri örtüdür. Kesitte bir kemer gibi çalışır, yani yükünü basınçla taşır; bu sayede taş ve tuğla gibi malzemelerle kirişe gerek kalmadan geniş mekânların üstü kapatılabilir. Mahzenlerde, sarnıçlarda, köprü altlarında, hamamlarda ve kilise nef’lerinde sıkça karşımıza çıkar.

Tonoz türleri

En basit biçimi beşik tonozdur: yarım silindir şeklinde, iki paralel duvar üzerine oturan sürekli bir örtü. İki beşik tonozun dik açıyla kesişmesinden çapraz tonoz doğar; yük köşelerdeki dört noktada toplanır ve duvarlar boşaltılabilir. Gotik mimaride bu kesişme hatları taş kaburgalarla vurgulanır ve kaburgalı tonoz ortaya çıkar. Tonozun tabanında, kubbede olduğu gibi dışa doğru bir itki oluşur; kalın duvarlar, payandalar, komşu tonozlar ya da demir gergilerle dengelenir. Bu itkinin karşılanmaması, tonozun açılmasına ve çökmesine yol açabilir. Çağdaş mimarlıkta tonoz biçimleri ince betonarme kabuklar, ahşap lamine kemerler ya da tuğla kabuklar olarak yeniden yorumlanır.

Tonozu modellemek

Tonozlu mekânlarda ışık eğri yüzey boyunca yumuşak bir geçişle dağılır. Render’da bu etkiyi yakalamak için eğri yüzeyin yeterince yumuşak modellenmesi ve tuğla ya da taş dokusunun yüzeye doğru yönde, kesintisiz oturması gerekir. Çapraz tonozlarda kesişme çizgilerinin net kalması, mekânın okunurluğunu belirler.