Kümbet

Kümbet, özellikle Anadolu Selçuklu ve beylikler döneminde yapılmış, kule biçimli bir mezar yapısıdır. Silindirik ya da çokgen bir gövde üzerinde, konik ya da piramidal bir dış çatıyla biter. Uzaktan bakıldığında sivri külahı ve dik oranlarıyla kolayca tanınır. Türbe kavramının içinde yer alır ama kendine özgü bir kurgusu vardır.

Yapıdaki yeri ve bölümleri

• Mezar odası: alt katta, çoğunlukla tonozla örtülü, asıl gömünün bulunduğu bölüm; literatürde mumyalık olarak da geçer.
• Üst kat: sandukanın yer aldığı, ziyaret ve dua için kullanılan oda; içten kubbeyle örtülür.
• Gövde: kare, sekizgen, çokgen ya da silindirik; cephelerinde nişler ve bezemeli bordürler bulunabilir.
• Dış örtü: iç kubbenin üzerinde ayrı olarak örülen konik ya da piramidal külah.
• Giriş: üst kata çoğu zaman bir merdivenle ulaşılan, bezemeli kapı.

Örtü sistemi

Kümbetlerde iç kubbe ile dıştaki külah çoğunlukla iki ayrı kabuktur. İç kubbe mekânı örter; dış külah ise yapının silüetini verir ve iç kubbeyi hava etkilerinden korur. Bu yönüyle çift cidarlı kubbe mantığına yakın bir çözümdür. Gövde ile kubbe arasındaki geçiş tromp ya da pandantifle sağlanır.

Rölöve ve restorasyonda kümbet

Kümbetlerde dış külahın kaplama taşlarında kayma ve derz açılmaları, alt kattaki mezar odasında ise nem sık rastlanan sorunlardır. Rölövede iki kat ayrı ayrı çizilir, kesit iç kubbe ile dış külah arasındaki boşluğu da gösterecek biçimde alınır. Kesme taş kaplamanın derz düzeni, eksik taşların tamamlanmasında temel veri olur.