Hamam

Hamam, sıcak su ve buharla yıkanmak için yapılmış, mekânları sıcaklık derecesine göre sıralanan bir yapı tipidir. Kullanıcı soğuk bölümden sıcak bölüme doğru ilerler; plan şeması da bu geçişi izler. Kalın yığma duvarlar, kubbe ve tonozlar, ısıyı tutan ve neme dayanan bir kabuk oluşturur.

Plan şeması ve bölümleri

• Soğukluk (camekân): soyunma ve dinlenme salonu, çoğunlukla büyük bir kubbe ya da ahşap çatıyla örtülü.
• Ilıklık: soğuk ve sıcak bölüm arasındaki geçiş mekânı; tuvaletler genellikle buradadır.
• Sıcaklık: yıkanılan ana bölüm; ortada göbek taşı, çevrede eyvanlar ve halvetler.
• Halvet: sıcaklığa açılan, kapıyla ayrılabilen küçük yıkanma odası.
• Su deposu ve külhan: suyun ısıtıldığı ve ateşin yakıldığı servis bölümü.

Isıtma ve yapım

Külhanda yakılan ateşin sıcak gazları, sıcaklık zemininin altındaki cehennemlik denen boşluktan geçer ve duvar içindeki tüteklik kanallarıyla yukarı çıkar. Böylece zemin ve duvarlar ısınır. Kubbelerdeki küçük cam kapaklı açıklıklar, fil gözü, mekâna tepeden ışık verir. Islak bölümlerde suya dayanıklılığı nedeniyle horasan harcı ve sıvası kullanılır. Hamamın günümüz yorumları için hamam tasarımları yazısına da göz atabilirsiniz.

Rölöve ve restorasyonda hamam

Hamamlarda nem, tuz ve uzun süreli ısı değişimi duvarlarda ve sıvalarda ağır hasar bırakır. Rölövede cehennemlik ve tüteklik izleri, zemin altı sondajlarla araştırılır; özgün ısıtma düzeni restitüsyonun temel konularından biridir. Yeniden işlevlendirmede bu sistemin okunabilir kalması önemlidir.